Wzmocnienie obronności i odporności obywatelskiej.

Wzmocnienie obronności i odporności obywatelskiej.

Współczesna obrona cywilna i ochrona ludności opierają się na koncepcji odporności całego społeczeństwa. To nie tylko zadanie wojska czy służb, ale również każdego obywatela i organizacji.

• Obrona powszechna: Podkreśla się, że w przypadku konfliktu zbrojnego, każdy obywatel odgrywa rolę w obronie kraju. Obejmuje to nie tylko bezpośredni udział w działaniach zbrojnych, ale także wsparcie logistyczne, psychologiczne, a także obronę cywilną (np. udzielanie pierwszej pomocy, schronienie, pomoc uchodźcom). Idea ta jest ściśle związana z podnoszeniem świadomości i umiejętności obywateli w zakresie reagowania na kryzysy.
• Przystosowanie do zagrożeń: Wymienione zagrożenia, takie jak ekstremalne warunki pogodowe czy pandemie, wymagają elastycznego systemu reagowania. To już nie tylko kwestia obrony wojennej, ale także zarządzania kryzysowego w szerokim tego słowa znaczeniu. Obejmuje to m.in. przygotowanie infrastruktury, zapasów żywności i leków, a także plany ewakuacji.
• Współpraca cywilno-wojskowa: W wielu krajach rola armii w sytuacjach kryzysowych jest coraz bardziej zintegrowana z cywilnym systemem ochrony. Wojsko może wspierać działania ratunkowe, transportowe czy medyczne.

Model współpracy trójsektorowej

Model trójsektorowy zakłada współpracę między sektorem publicznym (państwo), sektorem prywatnym (biznes) i sektorem społecznym (organizacje pozarządowe). W kontekście obrony cywilnej, ten model jest kluczowy dla budowania wszechstronnej odporności.

• Sektor publiczny: Odpowiada za legislację, koordynację, planowanie i finansowanie działań w ramach obrony cywilnej. Jego zadaniem jest stworzenie spójnego systemu prawnego i operacyjnego, w którym wszyscy partnerzy mogą efektywnie działać.
• Sektor prywatny: Przedsiębiorstwa odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu ciągłości dostaw (żywność, woda, energia) i usług (telekomunikacja, transport) w warunkach kryzysu. Ważne jest, by sektor prywatny był włączony w procesy planowania kryzysowego i był świadomy swojej roli w systemie bezpieczeństwa.
• Sektor społeczny: Organizacje pozarządowe (NGOs) są często pierwszymi responderami w lokalnych społecznościach. Mają zdolność mobilizacji wolontariuszy, dystrybucji pomocy i wspierania działań psychologicznych.

                                          Rola Lokalnych Grup Działania (LGD)

Przedstawiony model działania dla Lokalnych Grup Działania (LGD) doskonale wpisuje się w filozofię i cele nowej Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Ustawa ta kładzie nacisk na budowanie odporności państwa od podstaw, czyli na poziomie lokalnym oraz na powszechność i subsydiarność zadań. Oznacza to, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo jest rozłożona na różne podmioty, a zadania realizowane są na najniższym możliwym szczeblu, blisko obywatela.  

LGD jako sprawdzone platformy współpracy trójsektorowej (publicznej, społecznej, prywatnej), są naturalnym kandydatem do roli katalizatora i koordynatora tych działań na swoim terenie.  

Lokalne Grupy Działania (LGD) mogą pełnić kluczową rolę integratora w tym modelu.  

• LGD jako integrator: LGD, działające na poziomie lokalnym, mają unikalną wiedzę o potrzebach i zasobach swojej społeczności. Mogą one integrować działania sektora publicznego (samorządy), prywatnego (lokalne firmy) i społecznego (lokalne stowarzyszenia, Ochotnicze Straże Pożarne) w ramach wspólnych planów na wypadek kryzysu.
• Praktyczne zastosowanie: LGD mogą organizować lokalne szkolenia dla mieszkańców, tworzyć sieci wolontariuszy, a także planować lokalne punkty zbiórek czy ewakuacji. Dzięki swojej strukturze, są w stanie szybko reagować na potrzeby społeczności, koordynując działania w odpowiedzi na różne zagrożenia, od powodzi po cyberataki.
• Zwiększenie gotowości: Działalność LGD przyczynia się do zwiększenia gotowości społecznej poprzez edukację, budowanie zaufania i poczucia wspólnoty. W ten sposób, koncepcja "odporności całego kraju" staje się konkretnym, lokalnym działaniem, co jest kluczowe dla efektywności całego systemu.

Już od 18.11.2025 rozpoczynamy cykl debat na temat odporności obywatelskiej. Projekt realizujemy wspólnie z LGD z czterech województw (Zachodniopomorskie, Lubuskie, Dolnośląskie i Wielkopolskie). W każdym województwie odbędzie się jedna debata i warsztaty tematyczne. Zaczynamy od Pomorza Zachodniego. Przelewice - Pałac w Zachodniopomorskim Centrum Kultury Obszarów Wiejskich i Edukacji Ekologicznej w godz. 10.00 - 13.00. Warsztaty strzelnicze na wirtualnej strzelnicy w godz. 13.00 -18.00.

Tematyka debaty: 

1. „Organizujmy się sami” Kto z kim i dlaczego, ustawa o ochronie ludności a rzeczywistość, centra kryzysowe a rzeczywistość. Jak włączać ludność, NGO. Jak integrować służby z oddolnymi ruchami. Kto i jak koordynuje, kieruje. Logistyka. - debata z: starostą Pyrzycki, burmistrzem i wójtem - prowadzi dr Cezary Guźniczak  
2. „Współpraca i relacje zdecydują” Jak możemy najprościej przygotować się na zagrożenia na najniższym poziomie np. wsi, gminy, obszaru: miejsce, wyposażenie, baza informacji, łączność itp. 
3. „Przygotowanie rodziny/domu do zagrożeń – konkretny plan” - podstawowe zapasy wody, żywności, leków, materiałów, sprzętu - lista- pakiet ucieczkowy - lista- zabezpieczenie ww. w innym miejscu - lista- produkcja i zabezpieczanie własnej żywności
4. „Szkolenia mieszkańców do zagrożeń” – (zakres wypracować podczas warsztatu sieciującego) - debata z uczestnikami - prowadzący Ireneusz Kostka 
5. „Rekomendacje wyposażenia, organizacji miejsca jako centrum pomocy” Pierwsza Pomoc w nagłych wypadkach – (zakres wypracować podczas warsztatu sieciującego) organizacje społeczne, WOPR, OSP - debata prowadzona przez Krzysztof Wiklaka - prezesa Lidera Pojezierza. 

Podsumowując, model oparty na LGD przekształca ogólne zapisy ustawy w konkretne, oddolne działania.

LGD nie zastępuje państwowych służb, lecz staje się kluczowym partnerem dla samorządu, budując najważniejszy fundament bezpieczeństwa – świadome, przygotowane i zintegrowane społeczeństwo lokalne.